Rozmowy o śmierci, żałobie i przemijaniu nigdy nie są proste. Okazują się dużym obciążeniem dla każdego dorosłego – jak zatem przygotować na nie dziecko? Czy istnieje dobry sposób na prowadzenie rozmów o takich tematach? W poniższym artykule wyjaśniamy, jak podejść do tego zadania i jak można pomóc dziecku przejść przez żałobę.
W jakim wieku rozmawiać z dzieckiem o śmierci?
Śmierć, choć bolesna i trudna, jest jednym z elementów codzienności, dlatego warto dziecko z nią oswajać już na wczesnym etapie wychowania. Rozmowa o niej będzie trudna w każdym wieku – dobrze więc zadbać o to, by potrafiło ją zrozumieć i nazwać emocje, które się z nią wiążą.
Podobnie jak w przypadku wielu innych tematów, świadomość śmierci pomaga w lepszym przyswojeniu komunikatów o odejściu bliskich osób. Dziecko będzie bowiem wiedziało, czego dotyczą, a co za tym idzie, będzie potrafiło poradzić sobie z przeżyciami, które się z nimi wiążą.
Jak wytłumaczyć dziecku, co to jest śmierć?
W odpowiedzi na pytanie, jak rozmawiać z dzieckiem o śmierci, wiek jest bardzo ważny. Przedszkolak interpretuje ją zupełnie inaczej niż nastolatek. Na wczesnym etapie rozwoju emocjonalnego należy podejść do tego bardzo delikatnie. Lepiej unikać jednak przesadnych alegorii bądź ukrywania pewnych faktów. Istotne jest to, by dziecko zrozumiało, że śmierć jest trwała, ostateczna, ale też naturalna.
Dzieci w wieku szkolnym zaczynają zadawać wiele pytań, w tym także o śmierć. Nie należy ich unikać, wręcz przeciwnie – jest to dobry moment, by wytłumaczyć dziecku, z czego wynika śmierć, co ona oznacza i jak można radzić sobie z trudnymi emocjami, które się z nią wiążą.
W podobny sposób warto podejść do rozmów z nastolatkami. Zwłaszcza gdy mają bezpośrednią styczność ze śmiercią, na przykład przy okazji odejścia kogoś bliskiego. To ważny moment, który można wykorzystać do tego, by uświadomić dziecku, że nie musi w pojedynkę przeżywać straty.
Jak pomóc dziecku zrozumieć śmierć?
Wielu rodziców zastanawia się nad tym, czy należy w dosłowny sposób rozmawiać o śmierci z dzieckiem. Pojawia się pokusa ukrywania pewnych faktów poprzez okrągłe, ale nic niemówiące wyrażenia, które opisują śmierć jak sen bądź drogę, w którą udał się zmarły.
Jest to błąd. Żeby dziecko zrozumiało, czym jest śmierć, trzeba przedstawić ją taką, jaka jest. Dzięki temu dziecko będzie miało świadomość jej ostateczności i nieodwracalności, co w przyszłości pomoże mu lepiej poradzić sobie z trudnymi emocjami. Będzie bowiem w stanie właściwie je zinterpretować i dopasować do faktów i prawdziwych wydarzeń.
Jakich słów unikać (np. „zasnął na zawsze”), żeby nie przestraszyć dziecka?
Czego więc nie mówić dziecku? Z jednej strony staraj się nie owijać w bawełnę, z drugiej natomiast pamiętaj, że nie musisz wdawać się w szczegóły, zwłaszcza gdy mowa jest o medycznych powodach śmierci.
Problematyczne okażą się również sformułowania łączące śmierć z codziennymi czynnościami. Komunikat „zasnął na zawsze”, choć wydaje się łagodny, przyniesie więcej szkód niż pożytku. Dziecko może bowiem nie chcieć zasnąć w obawie przed tym, że się nie obudzi. Podobnie wygląda sprawa ze sformułowaniami dotyczącymi chociażby udania się w podróż.
Czy dziecko powinno być na pogrzebie rodzica?
Tak. Choć jest to bardzo trudne, obecność dziecka na pogrzebie może bardzo pomóc w procesie żałoby. Jest to również forma ostatecznego pożegnania z rodzicem, co też będzie miało niebagatelne znaczenie dla pogodzenia się z odejściem bliskiej osoby.
Zadbaj o to, by otoczyć dziecko opieką przed, w trakcie i po pogrzebie. Dzięki temu będzie miało świadomość, że nie jest w tym wszystkim osamotnione.
Jakie są etapy żałoby u dziecka?
Etapy żałoby u dziecka są bardzo podobne do tych u dorosłych. Wymienić możemy zatem szok, zaprzeczenie, złość, a następnie depresję i akceptację.
Różnica polega na tym, że dziecko może „skakać” między nimi. Od smutku, poprzez akceptację, wręcz trywializowanie tego wydarzenia, poprzez powrót do złości bądź depresji. Wiele zależy tu od wieku, a także od wsparcia dorosłych, dlatego najważniejsze jest to, by być przy dziecku w tych trudnych chwilach.